Gospodarka o obiegu zamkniętego coraz częściej przestaje być dla przedsiębiorstw wyłącznie elementem polityki środowiskowej. Staje się konkretnym kierunkiem rozwoju biznesu, który może oznaczać mniejsze zużycie surowców i energii, ograniczenie ilości odpadów, bardziej efektywne procesy oraz większą odporność firmy na zmieniające się ceny zasobów.
Jednocześnie wdrożenie takich rozwiązań często wymaga inwestycji – w maszyny, technologie, modernizację procesów, efektywność energetyczną czy zmianę sposobu projektowania produktów.
Jedną z możliwości finansowania takich przedsięwzięć są preferencyjne pożyczki wspierające transformację przedsiębiorstw w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym – często połączone z komponentem dotacyjnym lub możliwością częściowego umorzenia kapitału.
GOZ to znacznie więcej niż gospodarka odpadami
Gospodarka o obiegu zamkniętego nadal bardzo często kojarzona jest przede wszystkim z recyklingiem i gospodarką odpadami.
Tymczasem z perspektywy przedsiębiorstwa GOZ oznacza znacznie szersze spojrzenie na sposób wykorzystania zasobów w całym modelu biznesowym.
Może obejmować między innymi:
-
ograniczenie zużycia surowców i materiałów,
-
zmniejszenie materiałochłonności procesów,
-
ponowne wykorzystywanie materiałów i produktów,
-
zagospodarowanie produktów ubocznych i odpadów,
-
zwiększenie wykorzystania materiałów pochodzących z odzysku,
-
ograniczenie zużycia wody,
-
poprawę efektywności energetycznej,
-
odzysk energii i ciepła,
-
wydłużenie cyklu życia produktów,
-
projektowanie produktów w sposób ułatwiający ich naprawę, ponowne wykorzystanie lub recykling,
-
zmianę technologii lub procesów produkcyjnych,
-
rozwój modeli biznesowych zgodnych z zasadami „zero waste”.
W niektórych instrumentach finansowych możliwe jest również finansowanie automatyzacji, robotyzacji i cyfryzacji, jeżeli rozwiązania te bezpośrednio wspierają transformację przedsiębiorstwa w kierunku GOZ.
Co można finansować w ramach pożyczek GOZ?
Zakres finansowania zależy od konkretnego programu oraz województwa, w którym realizowana jest inwestycja.
Najczęściej wsparcie dotyczy jednak inwestycji związanych z:
-
modernizacją procesów produkcyjnych – np. zakupem nowych maszyn, urządzeń lub instalacji pozwalających ograniczyć zużycie materiałów, energii lub ilość powstających odpadów,
-
efektywnością energetyczną – jeżeli stanowi ona element szerszej transformacji przedsiębiorstwa,
-
odnawialnymi źródłami energii – w zależności od warunków konkretnego instrumentu,
-
ograniczaniem wykorzystania surowców pierwotnych i zastępowaniem ich materiałami z odzysku,
-
zmianą konstrukcji lub sposobu projektowania produktów, tak aby wydłużyć ich cykl życia lub zwiększyć możliwość ich ponownego wykorzystania i recyklingu,
-
gospodarką wodną – np. ograniczaniem zużycia wody lub jej ponownym wykorzystaniem,
zagospodarowaniem odpadów i produktów ubocznych powstających w działalności przedsiębiorstwa,
a także – w zależności od programu – działaniami przedinwestycyjnymi, takimi jak audyty środowiskowe, analizy techniczne i ekonomiczne, analizy GOZ, LCA czy usługi doradcze związane bezpośrednio z planowaną inwestycją.
Dlaczego te instrumenty są szczególnie interesujące?
Pożyczki GOZ są instrumentami preferencyjnymi.
W zależności od programu mogą oferować:
-
preferencyjne oprocentowanie,
-
długi okres finansowania,
-
karencję w spłacie,
-
brak obowiązkowego wkładu własnego,
-
a przede wszystkim dotację przeznaczoną na spłatę części kapitału pożyczki lub możliwość częściowego umorzenia.
Warunki nie są jednak identyczne w całej Polsce.
Przykładowo w jednym z instrumentów BGK maksymalna kwota finansowania wynosi obecnie do 6 mln zł, oprocentowanie 1% rocznie, a dotacja na spłatę części kapitału może sięgać do 20% wartości pożyczki. Jest to jednak instrument regionalny – dlatego każda firma powinna sprawdzić rozwiązania dostępne dla miejsca realizacji swojej inwestycji.
Kluczowe pytanie: jaki efekt przyniesie inwestycja?
Przy projektach GOZ sam zakup nowej maszyny czy instalacji nie powinien być punktem wyjścia.
Najważniejsze jest wykazanie, w jaki sposób inwestycja zmieni sposób wykorzystania zasobów w przedsiębiorstwie i jakie konkretne efekty przyniesie.
Efektem inwestycji może być przykładowo:
-
ograniczenie zużycia energii,
-
ograniczenie zużycia wody,
-
zmniejszenie wykorzystania materiałów pierwotnych,
-
ograniczenie ilości powstających odpadów,
-
zwiększenie ilości odpadów przekazywanych do recyklingu,
-
zwiększenie wykorzystania surowców wtórnych,
-
wydłużenie cyklu życia produktu,
-
ograniczenie strat materiałowych,
-
zwiększenie efektywności procesu produkcyjnego.
W wybranych instrumentach właśnie osiągnięcie określonych efektów ekologicznych jest jednym z warunków uzyskania dodatkowej preferencji lub dotacji na spłatę części kapitału.
Analiza GOZ – od niej warto zacząć
Jednym z najważniejszych etapów przygotowania firmy do inwestycji powinno być przeprowadzenie analizy potencjału przedsiębiorstwa w zakresie gospodarki obiegu zamkniętego.
Taka analiza pozwala spojrzeć na organizację szerzej i odpowiedzieć między innymi na pytania:
-
gdzie firma zużywa najwięcej surowców i materiałów?
-
gdzie powstają największe straty?
-
jakie odpady i produkty uboczne powstają w procesach?
-
które materiały mogą zostać ponownie wykorzystane?
-
gdzie możliwe jest ograniczenie zużycia wody lub energii?
-
czy można zmienić sposób projektowania produktu?
-
czy możliwe jest wydłużenie jego cyklu życia?
-
jakie procesy można zmienić, aby ograniczyć koszty i jednocześnie wpływ środowiskowy?
Dopiero na tej podstawie warto określać zakres inwestycji.
To istotne również z perspektywy finansowania. W części instrumentów wymagane są analizy wykonalności, analizy potencjału cyrkularności przedsiębiorstwa lub inne dokumenty uzasadniające planowane przedsięwzięcie i jego efekty.
GOZ jako element strategii rozwoju, a nie tylko projekt środowiskowy
Największą wartość gospodarka o obiegu zamkniętego daje wtedy, kiedy nie jest traktowana jako osobny projekt środowiskowy.
Dobrze zaplanowana transformacja GOZ może jednocześnie wpływać na kilka kluczowych obszarów działalności przedsiębiorstwa.
Może prowadzić do ograniczenia kosztów, dzięki mniejszemu zużyciu energii, surowców, materiałów czy wody.
Może zmniejszać ryzyko biznesowe, szczególnie w przypadku przedsiębiorstw uzależnionych od określonych surowców, dostawców lub rosnących kosztów energii.
Może wspierać innowacyjność, ponieważ często wymaga zmiany produktu, technologii lub całego modelu biznesowego.
Może również zwiększać konkurencyjność przedsiębiorstwa, szczególnie w relacjach z klientami, którzy coraz częściej oczekują informacji dotyczących wpływu środowiskowego produktów, wykorzystania surowców wtórnych, emisji czy działań w zakresie gospodarki obiegu zamkniętego.
GOZ warto więc traktować jednocześnie jako element ESG, zarządzania ryzykiem oraz poszukiwania nowych możliwości rozwoju organizacji.
Gdzie szukać finansowania?
Instrumenty wspierające gospodarkę o obiegu zamkniętego są dostępne w różnych programach regionalnych, dlatego warunki finansowania mogą różnić się w zależności od województwa oraz rodzaju przedsiębiorstwa. Aktualne instrumenty finansowe dystrybuowane przez Bank Gospodarstwa Krajowego można sprawdzać bezpośrednio na stronie BGK.
Warto pamiętać, że nazwa instrumentu, maksymalna wartość pożyczki, oprocentowanie, wysokość komponentu dotacyjnego oraz katalog wydatków kwalifikowanych mogą być różne w poszczególnych województwach.
Od czego zacząć?
Nie od wniosku o pożyczkę. Pierwszym krokiem powinna być odpowiedź na trzy pytania:
-
Gdzie w naszej organizacji występuje największy potencjał do wdrożenia GOZ?
-
Jakie rozwiązanie może przynieść jednocześnie efekt środowiskowy i biznesowy?
-
Jak możemy ten efekt zmierzyć i wykazać?
Dopiero wtedy warto przejść do określenia zakresu inwestycji i poszukiwania odpowiedniego instrumentu finansowego.
—
W OZGA GROUP patrzymy na gospodarkę o obiegu zamkniętego właśnie z tej perspektywy – jako na połączenie efektywności, ograniczania ryzyka, ESG i rozwoju biznesu.
Wspieramy firmy w identyfikowaniu potencjału GOZ, analizie procesów i danych, określaniu możliwych działań oraz przygotowaniu organizacji do wdrażania konkretnych rozwiązań.
Bo dobrze zaplanowany projekt GOZ nie powinien zaczynać się od pytania: „na co możemy dostać finansowanie?”
Powinien zaczynać się od pytania:
„co możemy zmienić w naszej organizacji, aby zużywać mniej zasobów, działać efektywniej i jednocześnie budować większą wartość biznesową?”
