Regeneracyjny model biznesowy – kolejny krok po zrównoważonym rozwoju

W śweicie biznesu utarło się, że nadrzędnym priorytetem jest maksymalizacja zysków za wszelką cenę – nawet jeżeli tą cenę płacą ludzie i środowisko a zysk zostaje głownie w kieszeni tych na szczycie ‘piramidy’. Ma to korzenie w obecnym systemie ekonomicznym – kapitalizmie. Ale wraz ze wzrostem świadomości ludzi na całym świecie wynikającym głównie z ogromnych problemów społecznych i katastrofy klimatycznej, które są tworem i konsekwencją kapitalizmu, społeczeństwo domaga się bardziej odpowiedzialnego działania.

W obecnym świcie, gdy nierówności społeczne są większe niż kiedykolwiek wcześniej – z jednej strony mamy ludzi, którzy pracują za kilka groszy dziennie a z drugiej pierwszego trylionera dla którego oni pracują niemalże w niewolnictwie; miliard ludzi na świecie jest niedożywionych podczas gdy rekordowe ilości jedzenia są marnowane; kryzys klimatyczny doprowadził do wymarcia 73% populacji dzikich zwierząt na świecie od 1970 do 2020 roku i jest na poziomie, który już teraz doprowadza do zwiększonej intensywności katastrof naturalnych, a w najbardziej ekstremalnym scenariuszu nawet może doprowadzić do wymarcia nawet ludzi; deklaracje już nie wystarczają.

Ludzie oczekują konkretnego działania, które poza minimalizacją negatywnego działania biznesu na środowisko i społeczeństwo, będzie również działać aby aktywnie odbudować je. Tym właśnie jest regeneracyjne działanie.

Regernercyjny model biznesowy

Regeneracja oznacza odbudowę, odzyskiwanie sprawności lub bardziej ogólnie zdolności do ciągłego odnawiania się lub odbudowywania. Oryginalnie, termin ten był głównie wykorzystywany w biologii i innych naukach ścisłych, ale jak zauważają naukowcy Pablo Muñoz i Oana Branzei, ze względu na szkody wyrządzone środowisku naturalnemu w wyniku jego nadmiernej eksploatacji przez linearną gospodarkę kapitalistyczna opartą na eksploatacji, „regeneracja” przyciąga coraz większą uwagę w kontekście tworzenia lepszych praktyk organizacyjnych.

Według Muñoz i Branzei organizacje regeneracyjne, to takie, które „są nie tylko z założenia osadzone w kontekście ekologicznym, ale także zaprojektowane tak, aby celowo przywracać i regenerować zdegradowane żywe ekosystemy oraz świadomie budować odporność i poprawiać dobrostan społeczności zależnych od takich ekosystemów.”

Proponują oni także nową ideę zwaną „regenerative organizing”, która w wolnym tłumaczeniu oznacza regeneracyjne zrzeszanie lub organizowanie się. Definiują je jako „proces dostrzegania i uwzględniania otaczających ekosystemów żywych poprzez dostosowanie wiedzy organizacyjnej, procesu podejmowania decyzji oraz działań do struktur i dynamiki tych systemów oraz działanie w
harmonii z nimi, w sposób umożliwiający ekosystemom regenerację, budowanie odporności i podtrzymywanie życia.”

Według Earthly regeneracyjny model biznesowy „kładzie nacisk na praktyki, które przywracają, odnawiają lub rewitalizują systemy naturalne, poprawiając stan i funkcjonowanie ekosystemów, a jednocześnie zwiększając dobrostan społeczny. Zamiast jedynie minimalizować wpływ na środowisko, aktywnie przyczyniają się one do odbudowy różnorodności biologicznej, poprawy zdrowia gleby, podnoszenia jakości wody oraz wzmacniania społeczności.”

Earthly wyróżnia pięć kluczowych cechy regeneracyjnych modeli biznesowych:

• „Myślenie systemowe: Modele te postrzegają przedsiębiorstwo i jego działalność jako część szerszego, wzajemnie powiązanego systemu środowisk naturalnych i społecznych.
• Zasady gospodarki o obiegu zamkniętym: Odpady traktuje się jako zasób. Materiały są ponownie wykorzystywane, poddawane recyklingowi lub kompostowane.
• Rolnictwo regeneracyjne i łańcuchy dostaw: Produkty pozyskuje się w sposób przywracający ekosystemy, na przykład poprzez stosowanie praktyk rolnictwa regeneracyjnego.
• Zaangażowanie i wzmocnienie pozycji społeczności: Interesariusze, zwłaszcza społeczności lokalne, są angażowani w proces podejmowania decyzji i czerpią bezpośrednie korzyści z działań regeneracyjnych.
• Ciągłe uczenie się i dostosowywanie: Przedsiębiorstwa regeneracyjne nieustannie ewoluują, aby poprawiać swój wpływ na środowisko, społeczeństwo i gospodarkę.”

Badacze naukowi Ankita Das i Nancy Bocken, którzy w 2024 roku przeprowadzili przegląd 84 regeneracyjnych biznesów w 15 sektorach w różnych krajach na całym świecie, odróżniają sześć archetypowych strategii biznesowych opartych na regeneracji:

(1) przywództwo regeneracyjne – „obejmuje strategie, które stanowią podstawę dla regeneracji w szerszym znaczeniu w całej firmie”,

(2) regeneracja przyrody – „obejmuje szereg strategii mających na celu poprawę stanu środowiska naturalnego”,

(3) regeneracja społeczna – „ma na celu odbudowę ekosystemów ludzkich. (…) [Np.] poprzez angażowanie społeczności w proces podejmowania decyzji oraz zapewnianie sprawiedliwych i równych warunków pracy przedsiębiorstwa mogą stworzyć warunki sprzyjające rozkwitowi społeczności.”,

(4) odpowiedzialne zaopatrzenie – „obejmuje szereg praktyk zaopatrzeniowych, które pomagają wzmacniać pozycję i wspierać dostawców oraz ich społeczności”,

(5) skupienie się na zdrowiu i dobrym samopoczuciu ludzi – „ tworzenie produktów i usług, które mają pozytywny wpływ na klientów”,

(6) skupienie się na pracownikach – stosowanie strategii mających na celu poprawę warunków pracy, życia i dobrobytu swoich pracowników.”

Regeneracyjne działania dla każdego biznesu

Jakie regeneracyjne praktyki firmy powinny wdrażać już dzisiaj, aby zwiększyć etyczność swoich działań? Według definicji, firmy regeneracyjne koncentrują się zarówno na regeneracji społeczeństwa i przyrody, ale także na zmianie systemu, w ramach którego działają, tak aby eksploatacja i zanieczyszczanie środowiska przestały być normą. Są to firmy, które aktywnie zmieniają system na lepszy i są wzorem do naśladowania.

Do takich działań zaliczamy, m.in.:

• finansowe wspieranie lokalnych działań na rzecz regeneracji środowiska i społeczeństwa,
• praktykowanie modeli rolniczych, które poprawiają długoterminową jakość gleby i wody oraz wzmacniają bioróżnorodność,
• sadzenie w obrębie firmy i w lokalnej społeczności naturalnie występujących w regionie roślin, zastępując powszechne trawniki i tuje, zwiększając bioróżnorodność i budując środowisko przyjazne zapylaczom tj. np. pszczoły,
• praktyki zatrudnienia, które stawiają dobrostan ludzi i lokalnej społeczności na pierwszym miejscu,
• wykorzystywanie OZE,
• angażowanie interesariuszy, zwłaszcza społeczności lokalne, w procesach decyzyjne i upewnianie się, że czerpią one bezpośrednie korzyści z działań regeneracyjnych,
• sprawiedliwy podział bogactwa i decentralizacja własności (demokratyczne zarządzanie, kooperatywy),
• budowanie firmy zorientowanej na regeneracji, nie tylko na generowaniu zysku (np. firmy typu B Corp i przedsiębiorstwa społeczne oraz firmy wspomniane w sekcji ‘studia przypadku’),
• świecenie przykładem i promowanie odpowiedzialnego prowadzenia biznesu aby pomóc zmieniać system.

Jaka jest różnica pomiędzy zrównoważonym a regeneracyjnym prowadzeniem biznesu?

Zrównoważone prowadzenie biznesu skupia się na praktykach tj. m.in. redukcja emisji, korzystanie z energii odnawialnej, recykling, czy wprowadzanie parytetu płci w zarządzie. Rezultatem jest redukcja, w jakimś stopniu, negatywnych konsekwencji dotychczasowych praktyk biznesowych ale przyczynia się ono tylko do spowolnienie degradacji, a nie do ogólnej poprawy sytuacji i budowania lepszych praktyk.

Kolejnym modelem biznesowym opartym na zasadach zrównoważonego rozwoju jest GOZ, czyli gospodarka o obiegu zamkniętym. Opiera się ona na minimalizacji wydobycia nowych zasobów i skupianiu się na wydłużaniu życia i wykorzystanie materiałów i produktów, które już są w obiegu. Jest to ważny proces, który powinien być szeroko wdrożony jako część zrównoważonego działania i odejścia od linearnej gospodarki. Jednakże, jak zauważają naukowcy Ankita Das i Nancy Bocken,

„gospodarka o obiegu zamkniętym w jej obecnych interpretacjach przez przedsiębiorców i decydentów politycznych niestety nie integruje jeszcze skutecznie elementów regeneracji różnorodności biologicznej, rozwoju uwzględniającego przyrodę oraz sprawiedliwości społecznej i odporności społecznej.”

Firmy regeneracyjne natomiast idą o krok dalej i wraz z redukcją negatywnego wpływu, aktywnie poprawiają stan środowiska i społeczeństwa w porównaniu z ich obecnym stanem. Ich nadrzędnym celem jest aktywne działanie na rzecz odbudowy ekosystemów i budowie sprawiedliwego świata. Nie wyklucza to celowania w zyski finansowe, ale przestaje to być nadrzędnym cel.

Dlaczego firmy muszą ponosić odpowiedzialność

Wyobraźmy sobie firmę, która w żaden sposób nie wykorzystuje dóbr natury, które zostały wydobyte lub pozyskane w niezrównoważony sposób; firmę, która płaci pracownikom dokładnie tyle ile wartości tworzą nie niej; firmę, która nie wykorzystuje do własnych celów infrastruktury, która została opłacona z podatków ludzi.

Nie istnieje takie przedsiębiorstwo. Każdy kto jeździ po drodze publicznej, zajmuje się produkcją, ma pracowników, czy chociażby korzysta z komputera, korzysta z dóbr natury i społeczeństwa do własnych, często samolubnych celów. Takie działanie dyktuje nam kapitalizm, który daje wolną drogę do eksploatacji kogokolwiek i czegokolwiek, tak długo jak przyczyniamy się do wzrostu gospodarczego, który ostatecznie nieproporcjonalnie daje korzyści najbogatszym.

Dlatego, wraz z korzyściami, musi iść proporcjonalna odpowiedzialność, która jest najlepiej urzeczywistniona poprzez przejście na regeneracyjne modele biznesowe.

Czy regeneracyjny biznes „się opłaca”?

Oczywiście, szczególnie dla społeczeństwa i środowiska, które zbyt długo płaciły cenę za niezrównoważony model biznesowy narzucany przez kapitalizm. Wdrożenie regeneracyjnych praktyk pomoże odbudować środowisko oraz wesprzeć społeczeństwo aby każdy miał równe szanse i mógł cieszyć się szczęściem i powodzeniem.

Ale czy regeneracyjny biznes jest w stanie się utrzymać w tak konkurencyjnym świecie zbudowanym na eksploatacji? Na to pytanie również odpowiedź brzmi „tak”. W 2024 roku naukowcy Ankita Das i Nancy Bocken przeprowadzili przegląd 84 regeneracyjnych biznesów w 15 sektorach w różnych krajach na całym świecie. Ich badania wykazały, że stabilne, odnoszące sukcesy przedsiębiorstwa regeneracyjne istnieją w niemal każdej dużej branży, a wiele z nich działa w oparciu o zasady regeneracyjne od ponad 150 lat. Według Das i Bocken, regeneracja może być najskuteczniejsza dzięki nawiązywaniu współpracy i osadzeniu strategii w lokalnym kontekście.

Studia Przypadku – przykłady regeneracyjnych firm

Istnieje wiele firm wdrażających elementy regeneracyjnego biznesu, ale w dalszym ciągu niewiele opiera na tym swój cały model biznesowy. Poniżej przedstawiamy przykłady firm, które właśnie to robią – budują swoją firmę i działania wokół idee regeneracji.

• Tony’s Chocolonely to firma produkująca czekoladę, której celem jest wytwarzanie czekolady bez wykorzystania niewolniczej siły roboczej oraz poprawa warunków pracy, jakości życia i źródeł utrzymania w branży kakaowej, zwłaszcza w Ghanie i na Wybrzeżu Kości Słoniowej. Firma wspiera również rolników we wdrażaniu agroleśnictwa, np. upraw międzyplonowych, w celu poprawy zdrowia gleby, zwiększenia plonów i dywersyfikacji dochodów rolników.
• reNature to firma konsultingowa, która zapewnia wsparcie techniczne rolnikom i pomaga im w pozyskaniu finansowania w celu ułatwienia przejścia na rolnictwo regeneracyjne. Organizacja ta deklaruje, że dąży do „przemyślenia obecnego sposobu prowadzenia rolnictwa, wykraczając poza zrównoważony rozwój poprzez projektowanie i wdrażanie różnorodnych, regeneracyjnych systemów na wszystkich poziomach”.
• Notpla produkuje kompostowalne (czasami nawet jadalne) opakowania na bazie wodorostów, stanowiące alternatywę dla opakowań plastikowych. Wodorosty to surowiec, który odkwasza oceany, wiąże dwutlenek węgla, pomaga odbudowywać siedliska morskie i stwarza alternatywne źródła utrzymania dla rybaków. Firma, m.in. pracuję nad stworzeniem jednorazowych kubków do kawy, który będzie w 100% bez plastiku i będzie się sam rozkładał w kilka dni po zużyciu.
• Rizoma Agro to przedsiębiorstwo rolnicze specjalizujące się w uprawach regeneracyjnych i ekologicznych. Są największym producentem regeneracyjnych zbóż i roślin strączkowych w Brazylii. Firma angażuje się również w badania i opracowuje technologie na potrzeby rolnictwa regeneracyjnego.

Regeneracyjny biznes to przyszłość

Świat odwraca się od kapitalizmu i szuka bardziej odpowiedzialnych i ludzkich rozwiązań, które stawiają ludzi i dobro planety na pierwszym miejscu. Pierwszym krokiem ku temu było rozpowszechnienie wymogów prawnych i rynkowych w kwestii zrównoważonego rozwoju, które już teraz de facto są niezbędne dla firm, które chcą przetrwać w dzisiejszych realiach biznesu. Kolejnym krokiem natomiast jest przejście na regeneracyjne modele biznesowe, które, na szczęście dla planety i nas wszystkich, stają się coraz powszechniejsze.

Źródła:

Ankita Das, Nancy Bocken (2024) Regenerative business strategies: A database and typology to inspire business experimentation towards sustainability. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352550924001842#bb0395

Earthly (2024) Four regenerative business models for a sustainable future.  https://earthly.org/blog/blog-regenerative-business-models

Pablo Muñoz, Oana Branzei (2021) Regenerative Organizations:
Introduction to the Special Issue. https://journals.sagepub.com/doi/epdf/10.1177/10860266211055740?src=getftr&utm_source=sciencedirect_contenthosting&getft_integrator=sciencedirect_contenthosting