Unia Europejska w dalszym ciągu zaciska pasa w kwestii zrównoważonego rozwoju. Tym razem, znowelizowana została dyrektywa o ekoedesign (Ecodesign for Sustainable Products Regulation – ESPR), nakładając na producentów i dystrybutorów nowe wymogi mające na celu zminimalizowanie utylizacji niesprzedanych produktów. Jak wpłynie to na Polskie firmy i kogo dotkną zmiany?
Czym jest ESPR?
Zacznijmy od tego czym jest ESPR. Jest to rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla produktów zrównoważonych (ESPR), które weszło w życie 18 lipca 2024 r. Według Komisji Europejskiej, celem tego rozporządzenie jest „znacząca poprawa zrównoważoności produktów wprowadzanych na rynek UE poprzez poprawę ich obiegu zamkniętego, efektywności energetycznej, możliwości recyklingu i trwałości.” (2024) W szczególności, ESPR ustanowiło „wymogi ekoprojektu” – dla niemal wszystkich kategorii dóbr materialnych, które obejmują:
- „Poprawę trwałości, możliwości ponownego użycia, modernizacji i naprawy produktów,
- Zwiększenie możliwości konserwacji i renowacji produktów,
- Sprawienie, aby produkty były bardziej energooszczędne i zasobooszczędne,
- Zapobieganie obecności substancji hamujących gospodarkę o obiegu zamkniętym,
- Zwiększenie zawartości materiałów pochodzących z recyklingu,
- Ułatwienie ponownego wytwarzania i recyklingu produktów,
- Ustalanie zasad dotyczących śladu węglowego i środowiskowego,
- Ograniczanie wytwarzania odpadów,
- Poprawa dostępności informacji na temat zrównoważonego rozwoju produktów” (ibid.)
Dodatkowo, ESPR wprowadziło Cyfrowy Paszport Produktu (DPP), który służy jako cyfrowe ID produktu, w którym zawarte są informacje o tożsamości produktów, jego komponentach oraz materiałach, z których jest stworzony. Dodatkowo, zgodnie z celem Unii Europejskiej, aby zwiększyć cyrkularność produktów we wspólnocie, DPP będzie również zawierał informacje o zrównoważonym rozwoju produktu, promując tym samym obieg zamknięty.
Poza tym, co jest najważniejsze w kontekście obecnej nowelizacji, rozporządzenie również zakazuje niszczenia i utylizacji niesprzedanych produktów.
Nowelizacja ESPR
Co roku, w Unii Europejskiej pomiędzy 4 a 9% wszystkich tekstyliów, ubrań czy butów jest utylizowana, mimo, że nigdy nie były noszone. Generuje to 5.6 milionów ton emisji CO2. Wynika to głównie z szybko zmieniających się trendów (fast fashion) oraz nieefektywnym i nieetycznym praktykom – głównie wielkich sieciówek.
Unia Europejska walczy z tym, poprzez wprowadzenie nowelizacji do dyrektywy o ekoedesign (Ecodesign for Sustainable Products Regulation – ESPR). Co zostało zaktualizowane i dodane?
- Firmy będą miały zakazaną utylizację niezużytych ubrań czy butów, a lista wyjątków od tej reguły została zaktualizowana. Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży, akcesoriów odzieżowych i obuwia oraz odstępstwa od niego zaczną obowiązywać duże firmy od 19 lipca 2026 roku, natomiast małe firmy prawdopodobnie od 2030 roku.
- Wprowadzony został obowiązkowy i ustandaryzowany system raportowania ilości wyrzucanych przez firmę niesprzedanych dóbr konsumpcyjnych tj. ubrania czy buty. Nakaz raportowania obowiązywać będzie od lutego 2027 r.
- ‘Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży, akcesoriów odzieżowych i obuwia oraz odstępstwa od niego zaczną obowiązywać duże przedsiębiorstwa od 19 lipca 2026 r. Oczekuje się, że średnie przedsiębiorstwa pójdą w jego ślady w 2030 r. Zasady dotyczące ujawniania informacji w ramach ESPR mają już zastosowanie do dużych przedsiębiorstw i w 2030 r. zaczną obowiązywać również średnie przedsiębiorstwa.
Tym ruchem Unia Europejska nie tylko nakłada większe wymagania na branżę odzieżową, ale także zachęca do bardziej efektywnego zarządzania nadmiarami ubrań, obsługi zwrotów i poszukiwania alternatywnych rozwiązań, takich jak odsprzedaż, regeneracja, darowizny lub ponowne wykorzystanie.
Polski sektor odzieżowy i tekstyliów
Polska od dawna jest ważnym centrum produkcji tekstyliów w Europie. Według PKO Bank Polski, ‘w 2023 Polska była 11. największym eksporterem odzieży na świecie (z udziałem 2,1%) oraz 9. największym importerem (z udziałem 2,7%).’ Według danych mBanku i Statista, rynek ten stale rośnie, średnio o ponad 2 punkty procentowe rocznie.
Polskie duże i średnie firmy będą podlegać pod wymogi nowelizacji zgodnie z wyżej wymienionymi datami. Raportowanie od największych firm będzie wymagań już w lecie tego roku, a więc firmy powinny już teraz zacząć zapoznawać się z systemem raportowania oraz rozpocząć przygotowania do złożenia sprawozdania.
Dodatkowo, firmy powinny podjąć kroki w kierunku bardziej efektywnego zarządzania nadmiarami ubrań, obsługi zwrotów i poszukiwania alternatywnych rozwiązań, takich jak odsprzedaż, regeneracja, darowizny lub ponowne wykorzystanie.
Pamiętajmy także, że w trakcie tworzenia jest także nowa dyrektywa UE o GOZ, czyli Circular Economy Act. Dlatego, planując i wdrażając zmiany w modelu działania, warto wziąć pod uwagę, że już wkrótce wymogi w zakresie cyrkularności firm będą znacznie bardziej restrykcyjne. Firmy w sektorze ubrań i tekstyliów mają ogromny potencjał do wdrażania rozwiązań cyrkularnych, a wyżej wspomniana nowelizacja jest do tego znakomitym impulsem.
Źródła:
Komisja Europejska (2024) Ecodesign for Sustainable Products Regulation. Dostępne na: https://commission.europa.eu/energy-climate-change-environment/standards-tools-and-labels/products-labelling-rules-and-requirements/ecodesign-sustainable-products-regulation_en
Komicja Europejska (2026) New EU rules to stop the destruction of unsold clothes and shoes. Dostępne na: https://environment.ec.europa.eu/news/new-eu-rules-stop-destruction-unsold-clothes-and-shoes-2026-02-09_en
mBank (bez daty) Rynek handlu odzieżą damską w Polsce. Dostępne na: https://www.mbank.pl/pdf/firmy/inne/raport-rynku-odziezowego.pdf
PKO Bank Polski (bez daty). Branża odzieżowa: Sytuacja bieżąca i prognozy rozwoju rynku do 2028. Dostępne na: https://centrumanaliz.pkobp.pl/analizy-sektorowe/branza-odziezowa-sytuacja-biezaca-i-prognozy-rozwoju-rynku-do-2028
Unia Europejska (2024) EU’s Digital Product Passport: Advancing transparency and sustainability. Dostępne na: https://data.europa.eu/en/news-events/news/eus-digital-product-passport-advancing-transparency-and-sustainability
