Sztuczna inteligencja, zysk i zrównoważony rozwój – narastający konflikt

AIZrównoważony rozwój

07 sty 2026

Żyjemy w świecie kapitalistycznym, w którym zysk bardzo często stawiany jest ponad dobro ludzi i środowiska. W takich realiach rozwój sztucznej inteligencji jest entuzjastycznie przyjmowany przez firmy, które wdrażają ją głównie z myślą o efektywności i redukcji kosztów – nierzadko kosztem pracowników, środowiska naturalnego i dobra społecznego.

Jednocześnie coraz wyraźniej widać konflikt pomiędzy maksymalizacją profitu a wartościami społecznymi. W odpowiedzi Unia Europejska wprowadza kolejne regulacje z zakresu zrównoważonego rozwoju i transparentności, takie jak CSRD, CSDDD, Cyfrowy Paszport Produktu (DPP) czy powstający Circular Economy Act. Inicjatywy, które początkowo były dobrowolne w ramach Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ, stają się dziś obowiązkowe – nie tylko z powodów prawnych, ale również pod presją społeczeństwa i konsumentów.

Czym jest (i czym nie jest) AI

Sztuczna inteligencja nie jest odpowiednikiem ludzkiej inteligencji. Popularne narzędzia, takie jak ChatGPT, Qwen, Gemini czy Copilot, to systemy generatywnej AI, które – jak definiuje National Library of Medicine – tworzą nowe treści na podstawie wzorców wyuczonych na ogromnych zbiorach danych. Nie rozumują logicznie, nie posiadają świadomości ani emocji, a jedynie przetwarzają znane im informacje.

Choć AI ma szerokie zastosowania, w praktyce jej wykorzystanie często rozmija się z ideą zrównoważonego rozwoju. Technologia sama w sobie nie jest problemem – problemem jest sposób jej wdrażania.

AI a rynek pracy

Niektóre zastosowania AI, jak w przemyśle farmaceutycznym, mogą przynosić realne korzyści. Badania Ajmala Rashida Bhata i Sumeera Ahmeda (2025) wskazują na jej kluczową rolę w projektowaniu leków. Nawet tam jednak pojawiają się problemy z transparentnością, jakością danych oraz ogromnym zużyciem energii i wody.

W większości przypadków AI wykorzystywana jest jednak do zastępowania ludzi. W USA około 55 tysięcy osób straciło pracę w wyniku wdrażania AI (Bhaymiya, 2026), a globalnie w sektorze technologicznym – około 64 tysiące (Ebert, 2025). Według Światowego Forum Ekonomicznego do 2030 roku 41% firm zredukuje zatrudnienie z powodu AI (Mallett, 2025).

Przykład Klarny pokazuje ryzyko takich decyzji: firma zastąpiła 700 pracowników agentami AI, by później przyznać, że był to błąd prowadzący do spadku jakości usług. Raport Orgvue (2025) wskazuje, że 39% firm zwolniło pracowników w związku z AI, a 55% uznało te decyzje za nietrafione. Podobne wnioski potwierdził m.in. IBM.

AI może zwiększać produktywność, zwłaszcza w małych firmach, jednak masowe zwolnienia dokonywane wyłącznie w celu maksymalizacji zysków stoją w sprzeczności z celami zrównoważonego rozwoju. Gospodarka opiera się na pracy ludzi – jej całkowita automatyzacja prowadzi do koncentracji bogactwa i pogłębiania nierówności.

Koszt środowiskowy AI

Wpływ AI na środowisko jest ogromny. Społeczności mieszkające w pobliżu centrów danych doświadczają niedoborów wody i energii – m.in. w USA (Gorey, 2025) i Ameryce Łacińskiej (Malamud, 2024). Według Lincoln Institute of Land Policy centra danych mogą zużywać energię odpowiadającą potrzebom ponad 100 tysięcy gospodarstw domowych oraz ilość wody porównywalną z konsumpcją 50 tysięcy ludzi.

Problem jest szczególnie poważny, biorąc pod uwagę, że tylko 0,5% światowych zasobów wody nadaje się do picia. Jedno wyszukiwanie w Google z użyciem AI może zużywać nawet 30 razy więcej energii niż wyszukiwanie standardowe (Shabana, 2026), a generowanie obrazów i wideo wymaga jeszcze większych nakładów. Przy około miliardzie użytkowników AI na świecie i powszechnej integracji tej technologii z narzędziami firm takimi jak Meta czy Microsoft, skala zużycia zasobów jest globalna.

Jak wskazuje Stockholm Resilience Centre (2025), przekroczyliśmy już siedem z dziewięciu granic planetarnych, a rozwój AI dodatkowo pogłębia kryzys środowiskowy.

AI a zrównoważony rozwój

Negatywny wpływ AI nie ogranicza się do rynku pracy i środowiska. Obejmuje także zdrowie psychiczne, wzrost cyberataków oraz rozwój deepfake’ów, których ofiarami w nieproporcjonalnym stopniu są kobiety i dziewczynki (Haziqah Abdul Rahman, 2025). Pojawiają się również obawy dotyczące spadku zdolności krytycznego myślenia (Turner, 2025).

Choć AI ma pozytywne zastosowania, jej obecny model rozwoju sprzyja najbogatszym, a koszty ponoszą najsłabsi oraz środowisko. W takim kształcie AI i zrównoważony rozwój nie idą ze sobą w parze.

Całkowite odrzucenie AI nie jest rozwiązaniem. Konieczne są jednak silne i skuteczne regulacje, które pozwolą ograniczyć jej negatywne skutki i sprawić, by technologia ta służyła ludziom i planecie, a nie wyłącznie maksymalizacji zysku.

Źródła:

Powrót